Idazleak - Jon Mikel Arano Aramendi - Hemeroteka - "Euskal Herria da nire ama, nire arreba, nire ama, nire puta, nire amorantea..."

EU | ES | FR | EN
Facebook Twitter Vimeo Youtube
Euskal Idazleen Elkartea

Jon Mikel Arano Aramendi > Hemeroteka

Elkar

2007-10-28 "Euskal Herria da nire ama, nire arreba, nire ama, nire puta, nire amorantea..." | Elkar

Ia hamasei urte igaro dira lehenengo poema liburu hartatik. Zertan aritu zara bien bitartean?

Ez diot inoiz poemak idazteari utzi. Normalean paper puntetan idatzi ohi dut eta ondoren horiek osatzen eta berrosatzen aritzen naiz. Horrelaxe igaro dut denbora hau guztia. Poema bakoitzaren hainbat eta hainbat bertsio egiten ditut, behin-betiko forma hartzen duten arte. Egia da, ordea, orain arte ez naizela argitaratzera animatu; ez nion zentzu handirik ikusten, bizitzari berari bezala. Egia esan, urteetan ez diot poesiari dedikazio berezirik eskaini. Bekak bestelako bultzada eman dit.

“Nire proiektu partikularra burutu nahi dut, benetako poemarioa” esan zenuen beka jaso zenuenean. Lortu al duzu?

Zerbait originala egin nahi izan dut, eta uste dut lortu dudala. Nire bizikizunetan oinarrituta idatzi dut herriko hizkera erabiliz. Zaharrari erreparatuta, zerbait berria egin nahi izan dut. Bestalde, bertsoak eta koplak beti interesatu izan zaizkit eta poema hauei behar zuten musika eta erritmoa ematen ere saiatu naiz. Hitz-jokoak asko atsegin ditut. Liburua ikusita, uste dut poesiak oraindik ez nauela abandonatu.

Zer aurkituko du irakurleak liburu berri honetan?

Era guztietako poemak daude: infernurako poema gorri-beltzak, purgatoriorako moduko neutroagoak edota paradisurako izan daitezkeen arrosa urdin argiak. Liburu osoan ironia dago pil-pilean, baita zinismoa ere. Beste poema batzuk badaude xaloak eta otzanak. Desertuko predikaria bezala ikusten dut nire burua. Profeta bat naiz, pailazoaren sudurrarekin.

Aurreko liburuetan esandakoaz damututa

Esandako hainbat gauza ez nuke orain errepikatuko. Hori jende askori gertatu zaio: “… izan nintzen poetari” abestu diote. Beti kritikatzen aritu izan gara baina, akaso, kritikatzeko baino gehiago dago aldarrikatzeko. Lehen mundua aldatu nahi genuen, orain konturatu naiz mundua ezagutu egin behar dela, mundu honetan denetik baitago, ezagutzea da kontua. Gauza da ez dudala orain dela urte batzuk bezala pentsatzen. Aldatu egin naiz eta hori nabarmen ikusten da liburuan.

Inoiz baino sentikorrago ikusi zaitugu liburu honetan? Enfant terrible izateari utzi nahi al diozu?

Koldo Izagirrek nitaz esan zuen konformismoaren eta sakratuaren aurka nagoela, eta miseria eta gezurra ikusi orduko antzematen ditudala. Egia da nire burua ongi ezagutzen dudala, eta baita nire miseriak ere, eta esango nuke besteenak usaintzeko ere gauza banaizela. Nik neure burua ikonoklastatzat hartzen dut, gauzei buelta eman eta denari punta ateratzea da nik egiten dudana.

Erlijioa eta baserri mundua oso presente daude zure poema hauetan?

8-14 urte bitartean mezamutil ibili nintzen, gaiztakeriak egiteagatik zigor moduan edo. Ongi ezagutzen ditut elizako zeremoniak, funtzioak, errezoak, kantuak eta baita Biblia ere. Mundu iluna zen hura, goizeko zazpietarako elizan egoten nintzen, mintxuriak jotzeraino egoten ginen kalbario bukaezinak entzuten. Arantzazuko egutegiak ere banatu ditut nik Itsasondoko baserri guzti-guztietan. Eta noski, orri bakoitza goitik-behera irakurtzen nuen. Horrek jakinduria bat ere eman zidan. Haurtzaroko mundu hartan errepresioa zen nagusi. Hala ere, bestetik oso mundu argia zen. Gogoan ditut auzoko sagastia, jolasak, paisaia...errealismo magikoa gogorarazten dute. Desagertu den mundu bat, zalantzarik gabe. Beti interesatu izan zait desagertu den mundu hori: aiton-amonak, baserria, erlijioa...

“Euskalduna naiz eta ez nago harro” aldarri egin zenuen orain urte asko Trinidadeko plazan.

Euskal Herria da nire ama, nire arreba, nire ama, nire puta, nire amorantea... Nik ezin ditut nire poemak itzulita imajinatzen. Ni nire munduan nago, euskara nire kultura da, nire ikusmoldea, nire unibertsoa. Euskara da niretzat jende naturalarekin aritzea. Gazteleraz hitz egiten badakit, baina ez da nire unibertsoa. Nik ez daukat zerikusirik telebistan euskara lardaskatzen duten horiekin. Baina, hiltzen ari diren zenbait aitonekin berriz badaukat. Naturaltasuna faltan botatzen dut. Euskal Herria ez da inoiz libre izango. Oso pesimista naiz. Euskaldunek oso ongi funtzionatzen dugu etxetik kanpo, munduan zehar...Euskaldun jendea munduan ikaragarria izan da; etxean, berriz, begiratu txar bategatik gerrarik ankerrena pizteko gauza gara. Harroak gara, gure miseria guztiekin.

Aipamen literarioak ugariak dira zure liburuan.

Ni txikitatik izan naiz irakurzale amorratua, hamar-hamabi urterekin hasi nintzen egunkaria irakurtzen eta geroztik dut afizioa. Ordura arte misiolari izan nahiko nuen seguruenik, baina laster ikusi nuen kazetari edo idazle izan nahi nuela. Borges idazleak esan zuen bezala, harroago nago irakurri dudanaz, idatzi dudanaz baino. Nirea, hala ere, ez da metaliteratura, bizitzaren esperientzian oinarritutako poesia da. Oraindik jarraitzen dut egunero hiru egunkari irakurtzen. Egia esan, harrapatzen dudan guztia irakurtzen dut. On Kixoteri bezala ez dakit, ordea, irakurketa horiek guztiek kalte ere ez didaten egin. Kaleko edozein paper puska ere irakurtzen dut. Egunero orduak galtzen ditut horretan. Literatura bizitzaren errepresentazioa da, bizitzak uzten duen aztarna. Bizitza bera baino eskuragarriago. Literatura, euskarri bat, helduleku bat ere bada niretzat. Nik txikitatik izan dut imajinazio literarioa. Agian, ez dut paperean adierazten jakin, baina badakit izan dudala. Beste harako errotari bezalakoa naiz, bere errota aurrean egonda, istorio mordo bat etortzen zitzaizkion handik eta hemendik, eta gero bertatik igarotzen ziren guztiei kontatu egiten zizkien berriro. Alde horretatik mundu asko ditut, edota mundu asko egin ditut nireak, neureganatu ditut.

Gizarteari, eta batez ere botereari, kritika zorrotza egin diozu beti?

Agintearen kritika da nik egiten dudana. Ikonoklasta esan izan didate. Ikonoei buelta emateko joera dut. “Ondo zaudete eta esaten duzue hemen oso ongi bizitzen dela”, horixe kritikatzen dut nik. Gezurra dabil goian-behean. Gezurrak sutan jartzen nau eta munduko bekaturik handiena iruditzen zait. Literatura bera gezurra da baina era politean esanda.

Gaur egun gizartean poetek ze funtzio betetzen dute?

Espartako gladiadoreak esan bezala, borrokatzen piztiek ere badakite, baina poetek bakarrik dakite jendeari edertasuna erakusten. Ni ez naiz edertasunaren poeta, ondo dakit, baina ezta malditismoarena ere. Gustatzen zait edertasuna. Ez dut malditoa (madarikatua) izan nahi, izan nahi nuen, baina orain ez dut izan nahi. Ez dut Leopoldo Maria Panero poeta bezalakoa izan nahi. Nire burua ispiluan ikusteak beldurra ematen dit. Amildegiak zer diren badakit, alderdi iluna hor dago eta ikaragarria da. Nik ez dut idazten “estetikaren plazeragatik”; gaizki pasatzen dut idazten dudanean. Ez dut izan nahi politikoki zuzena, baina ezta gaizkiesalea ere. “Nik esan nahi dut galtzen ari dela Goierriko errealismo magikoa, alperraren izerdia, basoko egurra, itsasoko euria.., gezurra goian-behean dabilen bitartean”.

2011 Euskal Idazleen Elkartea
Zemoria kalea 25 · 20013 Donostia (Gipuzkoa)
Tel.: 943 27 69 99 - Fax.: 943 27 72 88
eie@idazleak.eus

iametza interaktiboak garatuta